Recep Erçin: Kimin çeki karşılıksız kim ödemiyor belli değil

Ekonomist Tunca, karşılıksız süreci yapılmamasının kaosa neden olduğunu söyledi. Ülkemizde düzgün niyetle yapılan bir düzenleme daha maddede hudutlar tam çizilmediği için suistimale neden oldu. Geçen hafta perşembe gecesi kabul edilen çeklerin ibralarının bir ay ertelenmesine ait düzenleme sonrası takas sistemi kilitlenmişti. Ticaret Bakanlığı yayınladığı bir bildirim ile takas sisteminin açılmasını sağladı. Fakat yarım gün boyunca nakit akışı durma noktasına geldi. İş dünyası STK’ları yetkili mercilere durumu iletti. Bankalarda kriz toplantıları yapıldı.

Bu hafta prestijiyle piyasadan gelen bilgilere nazaran bildiri de kâfi olmadı. Zira yasanın tanıdığı hak uyarınca çekini ödeme gücü olan da çekini ibra etmeme yoluna gitti. Dün BloombergHT’de yayınlanan Sefer Yüksel imzalı habere nazaran olağan vakitlerde yüzde 1-2’lerde seyreden karşılıksız çek oranı yüzde 20’lere çıktı. Sabah Gazetesi Muharriri Dilek Güngör de, dünkü köşesinde mevzuyu gündeme taşıdı ve Türkiye Bankalar Birliği’nin bahse ait bir toplantı yaptı; bankaların münferit hadiseler dışında müşterilere sahip çıkarak hesapta para varsa ödeme yapılması yoluna gittiğini kaydetti.

YASA YAPMAK OYUNCAK İŞİ DEĞİLDİR

Geçen haftaki haberimizde mevzuyu özetle sizlere aktarmıştık. Edindiğimiz bilgilere nazaran, salgın kısıtlamaları yüzünden esnaf ve kapanmak zorunda kalan işletmeler sıkıntı durumda kalarak nakit akışları duracağı için haliyle vadesi gelen çeklerini ödeyemez duruma düşeceklerdi. Bu türlü bir durumda çek alacaklısı da çek borçlusu da genelde birbirine haber ederek karşılıklı anlayış gösterebilirdi. Ancak ortada banka olduğu için haliyle resmi olarak çek gününde ibraz edilmezse karşılıksız duruma düşüyor. Çek Yasasının nazikliği münasebetiyle yaşanan mağduriyetleri sizlere vakit zaman aktarıyoruz. Bu durumda kapanma yüzünden ödenemeyecek çekler için karşılıksız süreci yapılmasın diye bir yasal düzenlemeye gidilmesi için TOBB, Cumhurbaşkanı’na ricada bulundu. Cumhurbaşkanı da iş hayatına yakın ve piyasanın işleyişini bilen biri olarak gerekli talimatı verdi.

Fakat ne olduysa yasal düzenlemeyi yapanlar eksik yaptılar. Hatta o gece iktidar milletvekilleri ortasından yasanın eza çıkaracağına ait uyaranlar da oldu. Nihayetinde cuma sabahki hadise yaşandı. Devamında ise üstte iki başka kaynaktan aktardığımız üzere suistimaller gündeme geldi. Bir işi oynaya oynaya yaparsanız büyükler “oyuncak oynama” derler. İşte bu yasa yapmak da oyuncak işi değildir. Aceleye getirmemek lazım. TOBB, TÜRMOB, Bankalar Birliği, Merkez Bankası üzere kurumlara danışarak, bu cins yasal düzenlemeler noktasından virgülüne kadar tartışarak yapılmalı.

“KARŞILIKSIZ” SÜRECİ KALMALIYDI

Yaşanan krizle ilgili sorularımızı yanıtlayan ekonomist Arda Tunca, geçen hafta prestijiyle takas sisteminin açılmasının güzel olduğunu ve nakit akışındaki sorunun çözüldüğünü söyledi. “Günlük çek takası sisteminin tekrar açılması nakit akışlarına nefes verdi fakat düzeltme şöyle yapılmalıydı: çeklerin ‘karşılıksızdır’ ibaresiyle süreç görmesi sağlanmalıydı. Lakin icra, iflas takipleri ve ihtiyati haciz kararlarının ertelenmesi gerekirdi” diyen Arda Tunca, en baştan itibaren çıkan yanılgılı yasal düzenlemeye ait şunları söyledi: “Çeklerin karşılıksız muamelesi görmemesi iş ahlakını bozan bir tesir yaptı. Ödeme gücü olan da kanunun ardına yaslanıp, nasıl olsa karşılıksız süreci görmeyecek diye ödememe eğilimine girdi. Bankacılık sisteminde tahsil edilememe oranı yüzde 20-30’lara geldi.”

BORÇLAR TARAFI EKSİK KALDI

Kelam konusu yasa ile alacaklar tarafında düzenleme yapıldığını ancak bankalara karşı borçlar tarafında hiçbir düzenleme yapılmadığına dikkat çeken Arda Tunca, “Millet tahsilat yapamıyor lakin bankaya borcunu ödemek zorunda. Her ne kadar bunlar karşılıksız süreci görmeyecek dense de kreditörler ödeme yapmayanlara farklı bakacak. Güzel ve berbatın ayırt edilemediği bir durumla karşı karşıya kalındı. Bu periyotta kurunun yanında yaş da yanacak. Durumu olmayıp da ödemeyecek olanla, ödeme durumu olup ödemeyen ortasında kaotik bir durum var. Münasebetiyle ödeme gücü olanın ödemeyi yapması lazım. Pandemiden olumlu etkilenen bölümler de oldu” dedi.

Çeklerin ibrazları konusunda, “1 Haziran’dan sonra çekler ibraz edilecek. 17’sinde kapanma bitince 13 günde işler mi düzelecek?” diye soran Tunca, “Piyasada bu yasanın yarattığı kaygı var; ya müddet tıpkı işten çıkarma, kısa çalışma vd. üzere ertelenirse diye. Ticaret yapmaktan çekinir hale gelindi” diye konuştu.

BANKALAR LİSTEYE YAZACAKTIR

Bankaların bu çekleri teminatta tutmayı kabul ettiğini lakin 1 Haziran’da birden teminattan düşürdüğünde oluşacak teminat açıkları konusuna dikkat çeken Tunca, kredi kayıtlarında karşılıksız görünmese de bankaların çeklerini ödemeyenleri kayıt edeceğini de kelamlarına ekledi. “Müşteriden parayı tahsil edemiyorsun. Banka borcunu kendi cebinden ödüyorsun. Ödemezsen banka vade farkı çalıştırıyor. Temerrüde düşme durumu var” diyen Tunca, bankaların da geçen periyotta etkin rasyosu yüzünden borç verilmeyeceklere borç verdiğini, yüzdürülen kredilerin bir sorun olduğunu, ayrıyeten 180 günlük karşılık vadesinin haziran sonunda ne olacağı sordu. “Varlık idare şirketinin akıbeti ne olacak? Problemli kredi sorunu var. Bankalar da ek yük almak istemeyecek” tabirlerini kullanan ekonomist Tunca, geçen haftadan beri süregelen durumun bu formda ilerlediğini fakat her an her şeyin yeni bir hale büründüğünü aktardı. Tunca, geçen yılki düzenlemenin (icra iflas ve ihtiyati hacizlerin ertelenmesi) birebiri ile yola devam edilmesi biçimindeki görüşümüze de katıldığını belirtti.

Müellifin müsaadesiyle Aydınlık Gazetesi’nden intihal-i  legal yapılmıştır

Krediler bu yıl takibe hiç düşmeyebilir

Erol Taşdelen Yazdı: Bankacılıkta ’30 Nisan Çek Vakası’, o gün neler yaşandı?

Gerçek İktisat: Asıl hedef ne? Market genelgesi, İmamoğlu’na inceleme & Bahçeli’nin Anayasası | Güldem Atabay & Semih Sakallı